Parkta ağlayan bir çocuğu görür görmez bazı çocuklar hemen yanına gider, bazıları ise oyununa devam eder – sanki hiçbir şey olmamış gibi. Bu fark, çoğu zaman ebeveyni düşündürür: 'Çocuğum duygusuz mu?' Cevap genellikle hayır – ama empati, sanıldığı gibi doğuştan tam haliyle gelen bir özellik değil.
Empati Doğuştan Değil, Aşamalı Gelişir
Gelişimsel psikoloji literatürü, empatinin tek bir beceri olmadığını, yaşa göre farklı biçimler aldığını gösteriyor. Küçük çocuklar başkalarının duygularını fark edebilir ama bu duyguyu 'neden' yaşadıklarını anlamak farklı bir bilişsel adımdır ve daha sonra gelişir.
4-6 Yaş ile 8-12 Yaş Arasındaki Fark
Küçük yaş grubunda çocuklar genellikle 'duygusal bulaşma' yaşar – birisi ağlıyorsa onlar da huzursuz olabilir. Ancak bu, karşıdaki kişinin neden üzüldüğünü düşünmekle aynı şey değil. 8-12 yaş arasında ise çocuklar artık 'bilişsel empati' dediğimiz, başkasının bakış açısını düşünme becerisini adım adım geliştirmeye başlıyor.
Ebeveynin Kendi Duygularını İsimlendirmesi
Empati araştırmalarında dikkat çeken bir nokta, çocukların duyguları anlamlandırmayı ebeveynlerini izleyerek öğrenmesi. Bir ebeveyn kendi üzülmesini veya hayal kırıklığını basitçe isimlendirdiğinde ('şimdi biraz üzgünüm çünkü...'), çocuk duyguların bir kelimeyle ifade edilebileceğini fark ediyor – bu da kendi iç dünyasını ve başkalarının duygularını anlamlandırmasına temel oluşturuyor.
Empati Eksikliği mi, Bencillik mi?
Bir çocuğun başka birinin üzgünlüğüne ilk anda tepki vermemesi, her zaman bencillik veya empati eksikliği anlamına gelmez. Bazı durumlarda çocuk, durumu fark etmemiş, ne yapacağını bilmiyor veya kendi oyununa o kadar dalmış olabilir ki dış uyaranları geçici olarak filtreliyor olabilir.
Empatiyi Destekleyen Küçük Pratikler
'O şimdi nasıl hissediyor olabilir?' gibi basit sorular, çocuğun başka birinin bakış açısını düşünmesine yumuşak bir çağrı yapar. Bu sorular baskı olmadan, doğal sohbet anlarında sorulduğunda, çocuğun zamanla başkalarının duygularına dair farkındalığı güçlenebiliyor.
